سی و یکم شهریور سالروز آغاز جنگ تحمیلی و آغاز هفته دفاع مقدس است؛ رویدادی که پس از 29 سال از پایان آن، اینک به بخشی از تاریخ و هویت ملی ایرانیان تبدیل شده است. جنگ اگرچه تلخ و ناخوشایند، ولی نقش آن در صورتبندی هویت اجتماعی و فرهنگی بسیاری از جوامع غیرقابلانکار است و چنان حائز اهمیت مینماید که در گردشگری نیز شاخهای به نام «گردشگری جنگ» شکل گرفته که بر پایه یادمانهای بازمانده از جنگ استوار است.
گردشگری جنگ شکلی از گردشگری است که گروه هدف به طور مشخص برای بازدید از یادمانهای مرتبط با جنگ عازم سفر شده و یا در جریان سفر خود، زمانی را به بازدید از این یادمانها اختصاص میدهند؛ این یادمانها مناطق جنگی، ماشینآلات و ادوات جنگی، موزههای جنگ، کتابخانههای تخصصی، پارکهای صلح و مراسمها و برنامههای بزرگداشت رویدادهای جنگی را که سالانه برگزار میشوند، شامل میشود.
این شاخه از گردشگری برای کشورهایی که در گذشته تاریخی دور و نزدیک خود تجربه جنگ را از سر گذراندهاند، میتواند از وجوه قابل اتکا در صنعت گردشگری باشد. فرانسه، آلمان، بلژیک، ترکیه، انگلستان، ژاپن، روسیه، ویتنام و… تنها تعدادی از کشورهایی هستند که در این حوزه حرفی برای گفتن دارند و علاوه بر حفظ یادمانهای جنگهایی که در گذشته درگیر آن بودند و ایجاد زیرساختهای لازم در مناطق مورد نظر، ضمن راهاندازی انواع موزههای جنگ با بهرهگیری از دانش روز موزهداری، سعی کردهاند تا اطلاعرسانی مناسب و قابللمسی برای مخاطبان خود داشته باشند.
از توجه به گردشگری جنگ در ایران نیز حدود دو دهه میگذرد. استانهای غربی به ویژه استان خوزستان که به دلیل داشتن مرز مشترک با کشور عراق بیش از سایر استانها درگیر جنگ بوده، از بیشترین ظرفیت در این حوزه برخوردارند، به طوری که پس از گذشت نزدیک به سی سال از پایان جنگ هشت ساله، مناطق عملیاتی و یادمانهای شهدای دفاع مقدس هنوز در این مناطق پابرجا مانده و هر ساله گردشگران بسیاری در قالب کاروانهای راهیان نور از آنها بازدید میکنند؛ فکه، طلائیه، دهلاویه، هویزه، شلمچه، اروندکنار، دوکوهه و … از جمله این مناطق هستند.
نکتهای که در این راستا مهم مینماید نحوه دسترسی گردشگران به یادمانهای دفاع مقدس در کنار تامین امنیت مناطق جنگی و مرزی است، چراکه دسترسی باید برای همه گردشگران در تمام فصول سال مهیا بوده و علاوه بر این با کمترین خطری مواجه نشوند، زیرا امنیت در صدر اولویتهای جذب گردشگر است و هیچ گردشگری تمایل ندارد تا به منطقهای به ویژه جنگی سفر کند که در آن امنیت برقرار نباشد.
توسعه گردشگری جنگ میتواند کارکردهای اجتماعی و فرهنگی گوناگونی را به دنبال داشته باشد که جدا از پاسداشت ارزشهای دفاع مقدس به محرومیتزدایی، توسعه اقتصادی و اشتغالزایی و جلوگیری از مهاجرت جوامع بومی از طریق تلفیق یادمانهای دفاع مقدس با ظرفیتهای تاریخی، طبیعی و فرهنگی این مناطق منجر شود و از این طریق به جز گردشگران داخلی، برای جذب گردشگران ورودی نیز ظرفیتسازی لازم صورت پذیرد.
یادداشت از فرشید کریمی
