وجود شمار زیادی افرادِ برخوردار از محدودیتهای جسمی و ذهنی در سراسر جهان موضوع قابل تاملی است که سالهاست توجه جامعه جهانی را در راستای فراهم آوردن شرایط مناسب برای ادامه زندگی بهرهمند از نیازهای اولیه، توام با حفظ حیثیت و کرامت انسانی آنان به خود جلب کرده است. در این راستا و از اوایل دهه هفتاد میلادی جامعه بینالملل و در راس آن سازمان ملل متحد فعالیتهایی را در حمایت از افراد دارای معلولیت پیش گرفته است تا این قشر از جامعه نیز از حقوق انسانی مشابه سایر افراد و در تمام زمینهها برخوردار شوند؛ گرشگری از جمله این حقوق است که در بسیاری از کشورهای جهان مورد توجه قرار گرفته است؛ شعار سال 2016 سازمان جهانی گردشگری نیز با عنوان «گردشگری برای همه و ارتقای دسترسی جهانی» معلولان را به عنوان بخشی از جامعه هدف خود مورد توجه قرار داده است. سالهاست که کشورهای پیشرو در عرصه گردشگری، در راستای توسعه سفر معلولان، نه تنها به فراهم آوردن شرایط لازم برای سفرهای درون شهری گردشگران به صورت شخصی اکتفا نکرده، بلکه پا را فراتر نهاده و به برنامهریزی برای برگزاری تورهای ویژه معلولان با برخورداری از تمامی استانداردهای مورد نیازِ برگزاری یک تور اقدام کردهاند. تورهایی که علاوه بر حوزههای فرهنگی و طبیعتگردی در حوزه گردشگری ماجراجویانه نیز تعریف شده و امکان تجربه چنین سفرهایی را برای معلولان علاقهمند فراهم میآورند؛ از این نمونه میتوان به تورهای غواصی، پاراگلایدر، صخرهنوردی و نظایر اینها اشاره کرد که در حوزههای گوناگون دیگر نیز قابل تعریف هستند.
گردشگری معلولان در برخی کشورها از جمله ایران و بهرغم فعالیتهای صورت گرفته از سوی موسسات گردشگری که به طور تخصصی در این زمینه فعالیت میکنند، کماکان با عوامل بازدارندهای روبهرو است که از آن جمله میتوان به مشکلات مربوط به هزینه بالای سفر به ویژه در تورهای ویژه معلولان، بیمه سفر گردشگران معلول، محدود بودن راهنمایان متخصص و کمبود تجهیزات مورد نیاز برای سفر این افراد اشاره کرد. علاوه بر موارد ذکر شده، فراهمسازی امکان سفر معلولان علاوه بر اینکه نیازمند مناسبسازی زیرساختهای گردشگری و تعریف مقاصد جدید است، به عامل دیگری نیز نیاز دارد و آن عامل انگیزشی است. معلولان به جهت برخورداری از محدودیتهای جسمانی به طور معمول افرادی منزوی و در ظاهر امر محکوم به خانهنشینی هستند و ترس از حضور در اجتماع به نوعی در وجود آنها رخنه کرده است که خود عاملی بازدارنده در راستای ترغیب این افراد برای سفر به شمار میرود. به این منظور اطلاعرسانی موسسات گردشگری مجری برگزاری تورهای گردشگری معلولان و تبلیغ در این زمینه راهگشا خواهد بود. مخلص کلام آنکه معلولان به عنوان اعضای جامعه انسانی نیازمند بهرهمندی از سفر و خدمات وابسته به آن هستند که این مهم تاکنون، آنطور که باید تحقق پیدا نکرده است. بدیهی است که رونق گردشگری معلولان نگاهی جامع و فراگیر در تمامی حوزههای خدماترسان وابسته به سفر را میطلبد، تا علاوه بر انگیزهبخشی به این افراد، اعتماد آنان را برای پای گذاشتن در مسیر سفر جلب کند؛ در غیر این صورت طبیعی است که رونق این شاخه از گردشگری راه به جایی نخواهد برد.
یادداشت از فرشید کریمی
